Бириккен Улуттар Уюмунун Соода жана өнүктүрүү боюнча конференциясы (ЮНКТАД) глобалдык кеме ташуу жана логистиканы келечектеги кризистерге даярдануу үчүн инфраструктурага жана туруктуулукка инвестицияларды көбөйтүү аркылуу жеткирүү чынжырынын туруктуулугун жогорулатууга чакырды. ЮНКТАД ошондой эле портторду, флотторду жана ички байланыштарды аз көмүртектүү энергияга өтүүгө чакырууда.

ЮНКТАДдын флагмандык басылмасы болгон «Деңиз транспортуна сереп 2022» маалыматына ылайык, акыркы эки жылдагы жеткирүү чынжырындагы кризис деңиз логистикалык кубаттуулугуна болгон суроо-талап менен сунуштун ортосундагы дал келбестикти көрсөтүп, жүк ташуу тарифтеринин кескин жогорулашына, тыгындарга жана глобалдык баалуулук чынжырларында олуттуу үзгүлтүккө учуроолорго алып келди.

Дүйнө жүзү боюнча соодаланган товарлардын 80% дан ашыгын кемелер ташыарын көрсөткөн маалыматтар менен, ал эми көпчүлүк өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө бул көрсөткүч андан да жогору болгондуктан, жеткирүү чынжырларын үзгүлтүккө учураткан, инфляцияны күчөткөн жана эң кедейлердин жашоосуна таасир эткен соккуларга туруктуулукту күчөтүү зарылдыгы келип чыкты. Бул басылманын отчетунда жарыяланган.

Логистикалык камсыздоонун тыгыздыгы, керектөө товарларына жана электрондук коммерцияга болгон суроо-талаптын өсүшү менен бирге, контейнерлер үчүн жүк ташуу тарифтерин 2021-жылы пандемияга чейинки деңгээлден беш эсеге чейин көтөрүп, 2022-жылдын башында тарыхый эң жогорку чекке жетип, керектөө бааларын кескин көтөрүүдө. Баалар 2022-жылдын ортосунан бери төмөндөдү, бирок уланып жаткан энергетикалык кризистен улам мунай жана газ танкердик жүктөрү үчүн жогору бойдон калууда.

Отчетто айтылгандай, ЮНКТАД өлкөлөрдү кеме ташуу боюнча суроо-талаптын мүмкүн болгон өзгөрүүлөрүн кылдаттык менен баалап, порт инфраструктурасын жана ички байланыштарды өнүктүрүүгө жана жаңыртууга, ошол эле учурда жеке секторду тартууга чакырат. Алар ошондой эле порт байланышын жакшыртып, сактоочу жайлардын жана кампалардын аянтын жана кубаттуулугун кеңейтип, жумушчу күчүнүн жана жабдуулардын жетишсиздигин минималдаштырышы керек.

ЮНКТАД отчетунда ошондой эле жеткирүү чынжырындагы көптөгөн үзгүлтүктөр сооданы жеңилдетүү, атап айтканда, порттордо күтүү жана текшерүү убактысын кыскартуучу жана электрондук документтер жана төлөмдөр аркылуу документтерди иштетүүнү тездетүүчү санариптештирүү аркылуу азайтылышы мүмкүн экени айтылат.

Отчетто айтылгандай, карыз алуу чыгымдарынын кескин өсүшү, экономикалык келечектин начарлашы жана жөнгө салуучу белгисиздик парник газдарынын эмиссиясын кыскарткан жаңы кемелерге инвестиция салууга тоскоол болот. Отчетто айтылгандай, карыз алуу чыгымдарынын кескин өсүшү, экономикалык келечектин начарлашы жана жөнгө салуучу белгисиздик парник газдарынын эмиссиясын кыскарткан жаңы кемелерге инвестиция салууга тоскоол болот.

ЮНКТАД эл аралык коомчулукту климаттын өзгөрүшүнөн эң көп терс таасир алган жана анын себептеринен эң аз жабыркаган өлкөлөр деңиз транспортунда климаттын өзгөрүшүн азайтуу аракеттеринен терс таасирин тийгизбешин камсыз кылууга чакырат.

Биригүүлөр жана сатып алуулар аркылуу горизонталдуу интеграция контейнердик ташуу тармагында революция жасады. Кеме компаниялары ошондой эле терминалдык операцияларга жана башка логистикалык кызматтарга инвестиция салуу менен вертикалдуу интеграцияны ишке ашырууда. 1996-жылдан 2022-жылга чейин контейнердик сыйымдуулук боюнча алдыңкы 20 ташуучунун үлүшү 48% дан 91% га чейин өскөн. Акыркы беш жылдын ичинде төрт ири оператор дүйнөлүк кемечилик сыйымдуулугунун жарымынан көбүн көзөмөлдөп, рыноктогу үлүшүн көбөйтүштү, деп айтылат отчетто.

ЮНКТАД атаандаштыкты коргоо чаралары аркылуу тармактын консолидациясын чечүү үчүн атаандаштыкты жана порт бийликтерин биргелешип иштөөгө чакырат. Отчетто Бириккен Улуттар Уюмунун атаандаштык эрежелерине жана принциптерине ылайык, деңиз транспортунда чек ара аркылуу атаандаштыкка каршы жүрүм-турумга каршы күрөшүү үчүн эл аралык кызматташтыкты кеңейтүүгө чакырат.